Thiết Kế Y Báo

Trong thời đại chúng ta, chúng ta nói rất nhiều tới hoàn cảnh, tới sinh môi. Chúng ta biết rằng sinh môi và hoàn cảnh có ảnh hưởng trực tiếp tới hạnh phúc của thân tâm, tức là của chánh báo. Người kiến trúc sư vẽ ra một kiểu nhà phải có những kiến thức về khoa học, phải biết về những nhu yếu của cơ thể, của tâm hồn con người để có thể tạo ra môt ngôi nhà trong đó con người cảm thấy thoải mái. Có khi chúng ta bước vào một căn nhà mà thấy ngộp thở, chúng ta thấy những khối bê tông rất nặng, chúng ta cảm thấy tù túng và chúng ta nghĩ rằng nếu phải sống trong ngôi nhà đó, chúng ta sẽ không có hạnh phúc. Người kiến trúc sư phải thấu rõ nhu yếu của sinh lý, tâm lý, nhu yếu của kinh kế và xã hội của con người để có thể làm ra một ngôi nhà trong đó người cư trú cảm thấy thoải mái và an lạc. Kiến trúc sư phải là một người chuyên môn thiết kế y báo. Chúng ta biết rằng mỗi thành phố lớn có một công viên, ít nhất phải có một công viên, như New York City có Central Park. Nếu là một nhà thiết kế đô thị, chắc chắn ta phải để một công viên trong thành phố, tại vì nếu không có công viên, dân trong thành phố đó sẽ chết bí, không những đứng về phương diện cơ thể mà còn đứng về phương diện tâm hồn nữa. Có những lúc không đi vào công viên được, chúng ta thấy ngộp thở muốn chết. Cho nên những nhà thiết kế đô thị cũng phải biết về khoa học sinh lý, khoa học tâm lý, về những nhu yếu tinh thần và thể chất của con người. Những nhà chuyên môn thiết kế những trục giao thông cũng vậy. Thiết kế thế nào để sự liên lạc giữa các đô thị và vùng quê được dễ dàng, có những con đường có thể đi từ đô thị về miền quê một cách mau chóng. Chúng ta biết rằng cứ mỗi cuối tuần những con đường ở thành phố Paris đi ra ngoại ô đều bị ứ đọng, tại vì nhu yếu thoát ra khỏi thành phố của thị dân rất lớn. Chúng ta biết rằng sự an vui, hạnh phúc của chánh báo tùy thuộc rất nhiều vào lề lối chúng ta tổ chức y báo của chúng ta. Những nhà kiến trúc, những nhà chuyên môn thiết kế đô thị và những người trông coi sắp đặt lãnh thổ phải có kiến thức vững chãi về những nhu yếu đích thực của con người.

Con người có những nhu yếu gọi là nhu yếu đích thực. Có những nhu yếu không phải là nhu yếu đích thực mà chỉ là những thèm khát hay ham muốn. Chúng ta ai cũng có nhu yếu đích thực, chúng ta phải khám phá ra đâu là nhu yếu đích thực của chúng ta và khi chúng ta thực hiện được những nhu yếu đích thực đó, tự nhiên chúng ta có sức khỏe, có sự an vui về cơ thể cũng như về tinh thần. Nhưng trong đời sống hiện đại, ít người trong chúng ta thấy được những nhu yếu đích thực trong chúng ta tại vì chúng ta chỉ sống bởi sự ham muốn. Chúng ta ham muốn cái này, chúng ta ham muốn cái kia, mà những đối tượng của sự ham muốn đó không phải là nhu yếu đích thực. Một kiến trúc sư mới có thể nghĩ ra chuyện để làm thỏa mãn những ham muốn, tức là những nhu yếu không đích thực của chúng ta. Ví dụ khi chủ nhà về, ông ta chỉ cần nói với cánh cửa rằng: ''Ta đây, ta là chủ nhà này đây'' thì cánh cửa tự động mở ra, còn nếu một người khác nói thì vì giọng nói đó không phải là giọng nói của ông chủ nên cánh cửa sẽ không bao giờ mở. Khỏi cần lấy chìa khóa ra, khỏi cần lắp vô và khỏi cần mở. Bây giờ nền kiến trúc mới đang đi về hướng đó. Chúng ta không cần giặt áo quần nữa vì đã có máy giặt. Cà-phê, chúng ta cũng không cần làm nữa, chỉ cần thiết kế cho đúng giờ thì có cà-phê uống. Đó là nhu yếu của thời đại. Ngày xưa có những người ra bờ sông để giặt lụa như nàng Tây Thi. Thiếu nữ giặt áo ở bờ sông là một hình ảnh rất đẹp. Các cô có thể đùa giỡn với nhau, khoát nước vào nhau..., những cái đó bây giờ ta không thấy nữa, vì nhà nào bây giờ cũng có máy giặt và máy sấy. Chúng ta đi tìm cái gọi là tiện nghi nhưng nhiều khi chúng ta đi quá xa. Có những cậu bé ăn thịt bò mà chưa bao giờ thấy con bò. Có những cô bé ăn cá mà chưa bao giờ thấy cá, nghĩ rằng cá là một cái gì hình vuông vì con cá bán ở siêu thị hình vuông. Và sự kiện những chai sữa tìm tới nhà mình mỗi sáng không còn là một cái gì làm cho cậu bé ngạc nhiên nữa. Cậu nghĩ rằng chuyện sữa xuất hiện mỗi bữa sáng trước cửa nhà mình là một chuyện dĩ nhiên trên đời. Trong khi đó thì những nhu yếu đích thực của chúng ta thì chúng ta không có để mà thỏa mãn.

Nhu yếu giả tạo

Vì vậy cho nên trong nếp sống hằng ngày của chúng ta, chúng ta phải thường xuyên dùng chánh niệm soi chiếu để thấy được những cái gì là nhu yếu đích thực, và cái gì chỉ là những hình ảnh và những đối tượng của ham muốn mà chúng ta quả thật không cần tới. Kỹ nghệ quảng cáo của thời đại mới tạo ra cho chúng ta những ý niệm về những cái chúng ta cần. Trong khi đó chúng ta thật sự không cần những cái đó. Khi quảng cáo người ta phải nói dối trong khi họ biết rằng những điều họ nói không phải là sự thật mà họ vẫn cứ nói, tại vì mục đích của họ là bán hàng. Có một Phật tử tham dự khóa tu, trước khi thọ giới đã lên tâm sự với tôi: ''Con thấy khó mà tiếp nhận giới thứ tư - giới thứ tư tức là nói sự thật - tại vì nếu con nói sự thật thì con có thể mất việc. Phận sự của con là đi bán hàng cho hãng, và con phải nói về những cái hay và cái đẹp của món hàng con bán, nhưng con không được nói tới những cái hại khi người ta sử dụng món hàng con bán. Nếu con nói sự thật thì ông chủ sẽ không cho con làm nữa.'' Có hãng quảng cáo truyền hình và máy vi tính của họ như sau: ''Chúng tôi đưa con người gần lại với nhau'' (We bring people together), nghe rất hấp dẫn. Ý nói là nhờ có truyền hình, nhờ có máy vi tính mà người ta tới được với nhau. Điều đó ta chỉ cần nhiếp tâm quán chiếu một chút thì ta sẽ thấy không đúng. Máy truyền hình không đưa con người tới với nhau. Ví dụ hai cha con kia, một người đi làm về, một người đi học về, ăn cơm xong mở máy truyền hình ra. Hai cha con suốt ngày đã không được gần nhau, không được nói chuyện với nhau, không được tâm sự với nhau. Cả hai chỉ còn lại một chút thì giờ trước khi đi ngủ, vậy mà lại mở máy truyền hình ra để rồi cả hai ''dán'' mắt vào máy truyền hình, thì thử hỏi cái máy truyền hình đó có đem hai cha con tới gần với nhau không hay chia rẽ hai cha con với nhau? Quảng cáo thì rất hay nhưng sự thật thì ngược lại. Trong thời đại chúng ta, tin tức dồn dập bay tới mỗi ngày. Mỗi giờ đồng hồ đều có bản tin mới, có khi mỗi mười lăm phút lại có bản tin mới. Chúng ta có thể ngồi suốt ngày để nghe tin tức, nhưng việc ngồi nghe những tin ấy đâu có đưa ta tới gần với nhau đâu? Những nhu yếu kia đâu phải là những nhu yếu đích thực.

Chúng ta phải làm việc như trâu như ngựa để có đủ tiền mà thỏa mãn những nhu yếu không chính đáng đó, những ham muốn đó. Và xung quanh ta, tức là trong y báo của chúng ta, người ta tạo ra những ý niệm về hạnh phúc, những ý niệm giả tạo về nhu yếu để chúng ta chạy theo và để chúng ta không thấy được những nhu yếu đích thực của chúng ta. Là người tu, chúng ta phải đề cao sự tỉnh thức, đề cao chánh niệm, đểbiết rằng hạnh phúc của mình là ở chỗ mình có thể thỏa mãn được những nhu yếu đích thực của mình. Ta đừng chạy theo những cái mà người ta cố mô tả là hạnh phúc, mà kỳ thực chỉ là những nhu yếu giả tạo có tác dụng làm hư hoại cái thân và cái tâm của ta. Trong khung cảnh tu học, ta phải biết nhận định đâu là những nhu yếu đích thực cho sức khỏe hình hài và sức khỏe tâm linh của ta, và ta chỉ muốn xây dựng những điều kiện để thỏa mãn những nhu yếu đó mà thôi. Cố nhiên là ở tại một trung tâm tu học chúng ta cũng muốn có những tiện nghi. Ai mà không muốn có tiện nghi! Nhưng mà những tiện nghi nào đích thực là tiện nghi? Chúng ta ở đây, chúng ta đâu có cần nói với cánh cửa rằng: Tôi đây, sư cô Tuệ Nghiêm đây, hãy mở cửa cho tôi vô. Chúng ta không cần bàn chải đánh răng bằng điện. Chúng ta cũng không cần dao cắt cà-rốt bằng điện. Chúng ta phải tỉnh táo lắm mới được. Chúng ta không nên nhìn theo người khác, và chúng ta không nói rằng: người khác có cái đó mà tôi không có cái đó thì tôi không có hạnh phúc. Đau khổ của con người phát sinh ở chỗ nhìn người khác và mong ước có được những cái người khác có mà mình đang không có. Không chắc những cái người khác đang có đã làm cho người ấy có hạnh phúc. Có thể những cái người khác có đang làm cho họ thất điên bát đảo.

  # # #