Đây là những gì tôi nghe được: Một lần, Đức Phật đang ở trong một ngôi làng của những người chăn trâu thuộc bộ tộc Kuru. Lúc đó, Đức Phật gọi các tỳ kheo đến và nói: “Này các tỳ kheo, ta sẽ dạy các ngươi Pháp, Pháp này đẹp đẽ ở đầu, ở giữa và ở cuối; Pháp có ý nghĩa và hương vị tốt lành, thuần khiết và an bình (có lợi ích lớn cho thế gian), cao quý và không ô nhiễm. Đó là giáo lý về Đại Không. Hãy lắng nghe sâu sắc và tiếp nhận trọn vẹn.”
Giáo lý về Đại Không là gì? Giáo lý đó là – vì cái kia có, nên cái này có; vì cái kia sinh khởi, nên cái này sinh khởi. Nghĩa là vì có vô minh, nên có hành, vì có hành nên có thức và cứ thế cho đến khi toàn bộ khối đau khổ sinh khởi. Đến câu: “Vì có sinh, nên có già và chết,” có người có thể hỏi: “Ai là người già và chết,” và rồi sẽ trả lời: “Chính tôi là người già và chết, và già và chết là chính tôi.”
Rằng linh hồn là thân thể và rằng linh hồn và thân thể là hai thứ riêng biệt, dường như là hai luận điểm đối lập. Thực tế, những người nói rằng linh hồn là thân thể và những người nói rằng linh hồn không phải là thân thể đều dựa trên cùng một sự mê lầm.
Những người tu tập đời sống thánh thiện sẽ không cho rằng sinh lực và thân thể là một. Họ cũng sẽ không đồng ý rằng sinh lực và thân thể là hai thứ khác biệt. Những người tu tập đời sống thánh thiện phải tránh hai cực đoan này (giống và khác) và thực hành Trung Đạo. Đó là Chánh Kiến, là sự thật và không mâu thuẫn với những gì các bậc đại nhân đã dạy. Nghĩa là vì có sinh nên có già và chết. Điều này đúng với hữu, thủ, ái, thọ, xúc, lục căn, danh sắc, thức và vô minh.
Nhờ Chánh Kiến, các bậc đại nhân có thể thấy được sự thật rằng vì có vô minh nên có hành (nói cách khác là ngũ uẩn). Nghe điều này, có người có thể hỏi: “Ai là ngũ uẩn? Ngũ uẩn thuộc về ai?” và rồi sẽ trả lời: “Ngũ uẩn này là chính tôi. Chúng thuộc về tôi.”
Dựa trên sự mê lầm rằng ngũ uẩn là chính mình hoặc là của mình, có người nghĩ rằng thân thể và linh hồn là một hoặc rằng linh hồn và thân thể là hai thứ khác biệt. Những người tu tập đời sống thánh thiện không nghĩ như vậy. Giống hay khác là hai quan điểm cực đoan, cần phải từ bỏ để có thể đi thẳng trên Trung Đạo.
Này các tỳ kheo, nếu các ngươi có thể từ bỏ vô minh và dục vọng, sự hiểu biết sẽ sinh khởi, về ai là người già và chết, và già và chết thuộc về ai. Như vậy, già và chết sẽ chấm dứt. Lúc đó, các ngươi biết rằng gốc rễ của sinh và tử đã bị nhổ bật, giống như cây cọ bị chặt ngọn, và trong tương lai gốc rễ sẽ không mọc lại. Nếu tỳ kheo có thể từ bỏ mê lầm và dục vọng và phát sinh sự hiểu biết, thì ai là người sinh ra và sự sinh ra đó thuộc về ai? Tương tự, khi các ngươi tiếp tục quán chiếu (ngũ uẩn) và hỏi ai là ngũ uẩn và ngũ uẩn thuộc về ai, thì sự chấp thủ vào ngũ uẩn sẽ chấm dứt. Các ngươi sẽ biết rằng gốc rễ của ngũ uẩn chấp thủ đã bị nhổ bật, giống như cây cọ bị chặt ngọn, và chúng sẽ không sinh khởi lại trong tương lai. Nếu các ngươi có thể từ bỏ vô minh và dục vọng để sự hiểu biết sinh khởi, các ngươi sẽ thấy rằng với sự chấm dứt của vô minh, hành sẽ chấm dứt và cứ thế cho đến khi toàn bộ khối đau khổ chấm dứt. Đó là giáo lý về Đại Không.
Đức Phật đã kết thúc bài giảng. Các tỳ kheo vui mừng lắng nghe và thực hành theo.
