Tôi nghe những lời này của Đức Phật một lần khi Ngài đang ở cùng với người Bhagga tại Sumsumaragiri, trong Công viên Nai ở Rừng Bhesakala. Tôn giả Mahamoggallana đã nói với các tỳ kheo, “Này các bạn.”
“Vâng, thưa bạn,” họ đáp lại Tôn giả Mahamoggallana.
Tôn giả Mahamoggallana nói như sau:
“Này các bạn, giả sử có một tỳ kheo nói với các tỳ kheo khác: ‘Xin hãy nói chuyện với tôi, thưa các Tôn giả. Tôi muốn các vị hướng dẫn tôi.’ Nếu người đó khó nói chuyện, có những phẩm chất khiến người đó khó tiếp xúc, thiếu kiên nhẫn, không khoan dung, không giỏi chấp nhận lời phê bình xây dựng hoặc lời khuyên và hướng dẫn từ những người bạn trong tu tập, thì những người thực hành con đường cao thượng cùng với người đó sẽ nghĩ, ‘Người này không phải là người để nói chuyện, không phải là người để hướng dẫn, không phải là người để tin tưởng.’ Những phẩm chất nào khiến một người khó tiếp cận?
“Này các bạn, một tỳ kheo bị ràng buộc bởi những ham muốn sai lầm và bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm là người khó tiếp cận và nói chuyện.
“Đây là những lý do khác khiến người đó khó tiếp cận và nói chuyện: một người tự khen mình và khinh thường người khác; người đó dễ nổi giận và bị cơn giận chi phối; vì giận dữ, người đó ôm hận; vì giận dữ, người đó nóng tính; vì giận dữ, người đó nói năng nóng nảy; người đó buộc tội người đã sửa lỗi cho mình; người đó chê bai người đã sửa lỗi cho mình; người đó sửa lỗi lại người đã sửa lỗi cho mình; người đó tránh né lời phê bình bằng cách hỏi một câu hỏi khác; người đó đổi chủ đề; người đó thể hiện sự nóng nảy, giận dữ và ủ rũ; người đó không giải thích được hành vi của mình khi bị sửa lỗi; người đó không chánh niệm và ác ý; người đó ghen tị và tham lam; người đó đạo đức giả và lừa dối; người đó cứng đầu và kiêu ngạo; hoặc người đó thế tục và bám víu vào những thứ thuộc về thế giới này và khó buông bỏ. Này các bạn, đây là những thói quen khiến người đó khó tiếp cận và nói chuyện.
“Này các bạn, giả sử có một tỳ kheo yêu cầu các tỳ kheo khác: ‘Xin hãy nói chuyện với tôi, thưa các Tôn giả. Tôi muốn các vị hướng dẫn tôi.’ Nếu người đó dễ nói chuyện, có những phẩm chất khiến người đó dễ tiếp xúc, kiên nhẫn, khoan dung, cởi mở và có thể chấp nhận lời phê bình xây dựng hoặc lời khuyên và hướng dẫn từ những người bạn trong tu tập, thì những người thực hành con đường cao thượng cùng với người đó sẽ nghĩ, ‘Người này là người chúng ta có thể nói chuyện, người chúng ta có thể hướng dẫn, người chúng ta có thể tin tưởng.’ Những phẩm chất nào khiến một người dễ tiếp cận?
“Này các bạn, một tỳ kheo không bị ràng buộc bởi những ham muốn sai lầm và không bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm là người dễ tiếp cận và nói chuyện. Người đó không tự khen mình và khinh thường người khác; người đó không dễ nổi giận hoặc bị cơn giận chi phối; vì không giận dữ, người đó không ôm hận; vì không giận dữ, người đó không nóng tính; vì không giận dữ, người đó không nói năng nóng nảy; người đó không buộc tội người đã sửa lỗi cho mình; người đó không chê bai người đã sửa lỗi cho mình; người đó không sửa lỗi lại người đã sửa lỗi cho mình; người đó không tránh né lời phê bình bằng cách hỏi một câu hỏi khác; người đó không đổi chủ đề; người đó không thể hiện sự nóng nảy, giận dữ và ủ rũ; người đó giải thích được hành vi của mình khi bị sửa lỗi; người đó không ghen tị và tham lam; người đó không đạo đức giả và lừa dối; người đó không cứng đầu và kiêu ngạo; người đó không thế tục cũng không bám víu vào những thứ thuộc về thế giới này và người đó không khó buông bỏ. Này các bạn, đây là những phẩm chất khiến người đó dễ tiếp cận và nói chuyện.
“Này các bạn, người ta nên suy luận trạng thái của mình bằng cách xem xét trạng thái của người khác theo cách sau: ‘Người đó có những ham muốn sai lầm và bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm; do đó, tôi không thấy người đó dễ tiếp cận. Nếu tôi có những ham muốn sai lầm và bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm, người khác cũng sẽ không thấy tôi dễ tiếp cận.’ Khi nhìn thấy điều này rõ ràng, người ta nên quyết định như sau: ‘Mong rằng tôi không bị ràng buộc bởi những ham muốn sai lầm hoặc bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm.’
“Phương pháp suy ngẫm này cần được thực hành trong các trường hợp khác, chẳng hạn như tự khen mình và khinh thường người khác, dễ nổi giận và bị cơn giận chi phối, v.v.
“Này các bạn, đây là cách một tỳ kheo nên suy ngẫm về bản thân: ‘Tại thời điểm này, tôi có bị ràng buộc bởi những ham muốn sai lầm và bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm không?’ Nếu khi một tỳ kheo suy ngẫm theo cách này, người đó biết, ‘Tại thời điểm này, tôi bị ràng buộc bởi những ham muốn sai lầm và bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm,’ thì người đó nên thực hành chăm chỉ để chấm dứt những tâm hành bất thiện này. Mặt khác, nếu khi suy ngẫm, người đó biết, ‘Tại thời điểm này, tôi không bị ràng buộc bởi những ham muốn sai lầm và không bị kiểm soát bởi những ham muốn sai lầm,’ thì một tỳ kheo nên sống với cảm giác hạnh phúc, và người đó nên thực hành chăm chỉ để nuôi dưỡng và phát triển những tâm hành thiện lành này.
“Phương pháp suy ngẫm này cần được thực hành trong các trường hợp khác, chẳng hạn như tự khen mình và khinh thường người khác, dễ nổi giận và bị cơn giận chi phối, v.v.
“Nếu, này các bạn, khi suy ngẫm, một tỳ kheo nhìn thấy rõ ràng rằng người đó chưa từ bỏ tất cả những phẩm chất không có lợi này, thì người đó nên thực hành chăm chỉ để từ bỏ tất cả chúng. Nếu, khi suy ngẫm, một tỳ kheo nhìn thấy rõ ràng rằng người đó đã từ bỏ tất cả những tâm hành bất thiện này, thì người đó nên sống với cảm giác hạnh phúc, và người đó nên thực hành chăm chỉ để nuôi dưỡng và phát triển những tâm hành thiện lành này.
“Giống như khi một người trẻ thích trang điểm nhìn vào khuôn mặt của mình trong gương hoặc một bát nước trong. Nếu người đó thấy bụi bẩn hoặc vết bẩn trên khuôn mặt, người đó cố gắng làm sạch nó. Nếu người đó không thấy bụi bẩn hoặc vết bẩn, người đó nghĩ, ‘Tốt quá, khuôn mặt của tôi sạch sẽ.’
“Vì vậy, này các bạn, nếu một tỳ kheo suy ngẫm và thấy rằng tất cả những tâm hành bất thiện này chưa được từ bỏ, thì người đó thực hành chăm chỉ để từ bỏ tất cả chúng. Nếu người đó thấy rằng mình đã từ bỏ tất cả chúng, người đó cảm thấy hạnh phúc về điều này và biết rằng mình cần thực hành chăm chỉ để nuôi dưỡng và phát triển những tâm hành thiện lành này.”
Tôn giả Mahamoggallana đã nói xong. Các tỳ kheo vui mừng, tin tưởng và chấp nhận lời dạy của thầy mình.
